Thema
Dit jaar is het thema van de Open monumentendagen ‘In Europa’. Voor de Adviescommissie Cultuurhistorische Bebouwing en de Heemkundekring Jan uten Houte aanleiding om in samenspraak met de gemeente te kiezen voor de Etten-Leurse Europeaan Sybrand Heerma van Voss die heel veel van doen heeft gehad met vele Rijks- en Gemeentelijke monumenten in Etten en Leur.

Het Etten-Leurse thema is dan ook ‘Heerma van Voss In Europa’. Er is een fietsroute van 35 km uitgezet die u langs bijna dertig bezienswaardigheden voert. De fietsroute kan worden ingekort tot 25 km. Men mist dan wel de voormalige suikerfabriek aan de Zwartenberg.

Uiteraard kan men de bezienswaardigheden ook bezichtigen zonder de fietsroute te volgen.

De flyer van de fietsroute kan op zaterdag 8 en zondag 9 september tussen 11.00 en 17.00 uur worden afgehaald bij het Huysmuseum aan het Van Bergenplein 39 op de Leur en het Van Gogh Informatiecentrum aan de Markt 4 in Etten. Op een extra inlegvel is allerlei informatie over de diverse bezienswaardigheden te vinden. 

Open Monumenten
Tijdens deze open monumentendagen zijn een aantal monumenten geopend tijdens de openstellingstijden en te bezoeken. Dit zijn: Het vroegere woonhuis van Heerma van Voss aan de Korte Brugstraat 70, de voormalige Zeepziederij De Ster tegenwoordig restaurant Havenhuis aan de Geerkade 19-21, op zaterdag Molen De Lelie eveneens aan de Geerkade en op zondag het Trouwkerkje aan het Van Bergenplein allemaal op de Leur. In Etten zijn nog te bezoeken de VanGoghKerk aan het Raadhuisplein en het Streekmuseum Etten+Leur aan de Markt 59, alwaar de tentoonstelling van de Eerste gemotoriseerde vlucht boven Nederland kan worden bezocht. Een initiatief van Heerma van Voss in 1909. Bijzonder is dat in het Paulushofje een woning te bezichtigen is, huisje 51, die tot voor kort door een vrijstaande dame werd bewoond, zoals de oorsprong van het hofje gebied. 

Antoniusgesticht voor de laatste keer te bezoeken. 
Bijzonder is een bezoek aan het voormalige Antoniusgesticht aan het Van Bergenplein 39 en het daarin gevestigde Huysmuseum. Dit monumentale pand wordt volgend jaar heringericht.

Een laatste en bijzondere gelegenheid dus om eens door het hoofdgebouw van de voormalige psychiatrische inrichting te lopen en de isoleercellen, werkkamers, verpleegruimten en buitenruimten te bezoeken. Ook kan men het Huysmuseum van GGzBrebrug bezoeken alwaar bijzondere activiteiten voor kinderen zijn georganiseerd en diverse kunstenaars hun kunstwerken hebben tentoongesteld. Houdt er wel rekening mee dat een bezoek aan het Huysmuseum met al haar activiteiten ruim een uur genieten zal zijn. Maar weet dat ook het Huysmuseum in de loop van dit jaar haar deuren zal moeten sluiten vanwege de herinrichting van het gebouwen het dus een unieke kans is dit nu nog en ook nog eens gratis te bezoeken.

De ingang van het Huysmuseum is tijdens deze open monumentendagen aan de zijkant van het hoofdgebouw en is met vlaggen van de open-monumentendagen aangeduid. Overigens geldt dat voor alle monumenten die tijdens de open monumentendagen zijn opengesteld. Zij zijn herkenbaar aan de vlag van de Open Monumentendagen. 

Informatie.
Aan de hand van die informatie kan men een eigen bezichtigingsplan maken. De fietsroute kan men het gehele jaar nog fietsen. Let ook op de aanbiedingen van Het Havenhuis. De deelnemers aan de open monumentendagen kunnen, op vertoon van hun deelnemerskaart, genieten van een speciale lunch of diner voor een speciale prijs.

”De avond is nog lang; wie wat zien wil, moet er wat voor over hebben,
gaat het van avond niet, dan hebben we nog den geheelen Dinsdag;
Leur zal de primeur hebben.”
(S.C.J. Heerma van Voss, 27 juni 1909)


Dé grote suikerman: S.C.J. Heerma van Voss.
Van oudsher zijn er twee soorten suiker: rietsuiker en bietsuiker. Suiker was aanvankelijk een welvaartsproduct. West-Europa was voor suiker lange tijd afhankelijk van verre landen, waar riet groeide waaruit suiker gehaald kon worden.
In 1747 werd de ontdekking gedaan waarmee het winnen van suiker uit bieten mogelijk werd. Vanaf dat moment kreeg de rietsuiker een concurrent. Het duurde nog geruime tijd voordat bietsuiker belangrijk werd. In 1815, na het verdwijnen van de invloed van Napoleon, koos de Nederlandse Rijksoverheid toch weer voor import van rietsuiker uit de eigen kolonie in het verre oosten. Pas in 1858 werd de productie van bietsuiker weer ter hand genomen. Zevenbergen had de primeur. In 1873 waren in Nederland 33 bietsuikerfabrieken actief, waarvan 21 in westelijk Noord-Brabant.
In de meer dan 150 jaar bietsuikerproductie in Nederland is de Nederlandse schatkist rijkelijk gevuld met gelden uit de suikerbelasting.
De bekendste man binnen deze jarenlang zeer omvangrijke industrietak is S.C.J. Heerma van Voss. Gesteld kan worden dat hij dé grote “suikerman” was. Vanaf 1869 tot 1919, dus 50 jaar lang, was hij directeur en mede-eigenaar van de suikerfabriek op Zwartenberg bij Leur. Na zijn aantreden werd zijn naam in toenemende mate gehoord en gelezen als de belangrijkste vertegenwoordiger van de gehele suikerindustrie.
Aanvankelijk was Heerma van Voss slechts één van de bestuurders van de suikerfabriek bij Leur. Zijn invloed op het reilen en zeilen van de fabriek nam echter snel toe. Twee van zijn zonen werden later toegevoegd aan de directie. In de praktijk was en bleef hij de grote baas.
In 1870 kwam er een Bond van Beetwortelsuikerfabrikanten. De jonge Heerma van Voss werd secretaris, later voorzitter. Vanaf dat moment vertegenwoordigde hij de gehele binnenlandse suikerindustrie. Ministers onderhielden contacten met hem. Hij oefende zijn invloed uit bij de totstandkoming van de belangrijke Suikerwet van 1897. Hij nam initiatieven om te komen tot een goede onderlinge samenwerking binnen de industrie. Zijn ingezonden stukken naar kranten, waarin hij de problemen in de industrie benoemde, riepen vaak reacties op. Voorafgaand aan Europese vergaderingen over overeenkomsten tussen landen, met betrekking tot de suikerindustrie (Suikerconventies), waren zijn woorden van groot gewicht.
Voor zijn inspanningen werd hij twee keer beloond met een Koninklijke onderscheiding.
Heerma van Voss had diverse nevenfuncties die het gevolg waren van zijn inzet op nationaal niveau en zijn naamsbekendheid. Van “Suikerfabriek voorheen Jäger en Compagnie”, gevestigd te Roosendaal, was hij jarenlang voorzitter van de Raad van Commissarissen. Van 1899 tot 1919 was hij president-commissaris van de “N.V. Zuid-Nederlandsche Melasse-Spiritusfabriek” te Bergen op Zoom. Hijzelf had het initiatief genomen deze fabriek op te richten.
In 1913 kocht de suikerfabriek van Heerma van Voss een concurrent op, de “NV Suikerfabriek v/h Lebret & Co.” te Zevenbergen. Zo nu en dan maakte hij een buitenlandse reis; in 1910 hield hij vakantie in Noord-Afrika.
Tijdens de Eerste Wereldoorlog was hij lid van diverse Rijkscommissies.
“Just in time” nam hij het initiatief het gehele bedrijf te verkopen. Alle aandeelhouders kregen een goede prijs uitbetaald, de vaste werknemers kregen een pensioenuitkering en iedereen was tevreden.
Tussendoor had hij op spectaculaire wijze twee jubilea van de suikerfabriek gevierd. Het 25-jarig bestaan in 1894 vierde hij met een personeelsuitje naar de Wereldtentoonstelling in Antwerpen. In 1909, bij het 40-jarig bestaan, pakte hij nog grootser uit. Dat jaar presteerde hij het om voor het eerst in de Nederlandse geschiedenis een vliegtuig te laten opstijgen. Hij liet uit Frankrijk een
vliegtuig met piloot komen. Op 27 juni 1909 vloog De Lambert met een Wright Flyer boven de heide ten zuiden van Etten. Zijn naam was al bekend , maar met deze stunt bereikte hij het niveau van permanent bekende Nederlander.
Etten-Leur mag trots zijn op de grootste Nederlandse suikerman en op de door hem geregelde eerste vliegtuigopstijging.
Arie de Bruin

  1. Samenstelling: Arie de Bruin, 21 februari 2018

    1. Woonhuis van S.C.J. Heerma van Voss, Korte Brugstraat 70. Hier woonde hij van 1868 tot 1934. Het huis is een Rijksmonument (nr. 15424).
    2. Locatie van het seniorencomplex ‘Rozengaard’, waarvan de eerste steen gelegd werd op 19-11-2002. In de zichtbare gevelsteen wordt de familie Heerma van Voss vermeld. Eerder was op die plek ‘de rozentuin’ van S.C.J. Heerma van Voss, een tuin tegenover zijn huis aan de Korte Leurstraat.
    3. Incomplete molen, Korte Brugstraat 96 (Korenmolen). De molen is gebouwd in 1849. Later had het bedrijf in de molen als eerste in de gemeente Etten en Leur een stoommachine. S.C.J. Heerma van Voss kreeg in 1868 de leiding over deze molen met stoomaandrijving. De romp van de molen staat er nog en is een Rijksmonument (nr. 527684).
    4. Trouwkerkje aan het Van Bergenplein 1. Sinds 1614 de kerk van de Herv. Gemeente te Leur (twee jaar nadat de gemeente was opgericht). Vanaf 1870 was S.C.J. Heerma van Voss vele tientallen jaren onafgebroken kerkvoogd van de Herv. Gemeente te Leur. Zijn 50-jarig jubileum als kerkvoogd werd op 2 november 1920 herdacht. S.C.J. Heerma van Voss bekostigde in 1927 een restauratie van de kerk. Bekend is dat hij in juli 1932 nog steeds ouderling van de Herv. Gemeente was. De kerk is een Rijksmonument (nr. 15430).
    5. Voormalige pastorie van de Herv. Gemeente te Leur, Van Bergenplein 84. Deze pastorie werd gebouwd nadat gebleken was dat de eerdere pastorie te bouwvallig was geworden en afgebroken moest worden. Bij de verkoop in 1887 van dat bouwval en de bijbehorende grond kocht S.C.J. Heerma van Voss een deel van de tuin. Het huidige pand (woonhuis) werd in 2014 op de gemeentelijke monumentenlijst geplaatst.
    6. Suikerfabriek ‘Zwartenberg’. S.C.J. Heerma van Voss was mede-eigenaar en directeur. Besluit tot bouw in 1869, ontbinding vennootschap in 1919.
    7. Van Gogh Kerk (voormalige Hervormde kerk van Etten), Markt 6, en het nabije standbeeld van Vincent van Gogh. S.C.J. Heerma van Voss had, als prominent lid van de Hervormde Gemeente te Leur, contact met de hervormde ds. T. van Gogh in Etten (1875-1882) en heeft dus zeer waarschijnlijk in 1881 ook Vincent van Gogh gekend. De toenmalige pastorie, die naast de kerk stond, is begin 20e eeuw afgebroken. In de binnentuin van het naburige stadskantoor staat een bronzen beeld van Vincent van Gogh. Het is in 1990 onthuld, ter gelegenheid van zijn 100e sterfdag. De voormalige Hervormde kerk is een Rijksmonument (nr. 15401).
    8. Toren van de Van Gogh Kerk (Hervormde kerk) in Etten. In 1911 wilde de gemeente Etten en Leur de spits van de toren verwijderen; die was er erg slecht aan toe, de gemeente had geen geld om hem te restaureren en er kon geen subsidie verkregen worden. S.C.J. Heerma van Voss vond slopen een slecht plan en bekostigde de restauratie die in 1912 plaatsvond. Een kleine gedenksteen in de voet van de kerk (binnen) is hieraan een herinnering. De toren is een Rijksmonument (nr. 15402).
    9. Tekenschool in Etten, Stationsstraat 9, naast de Sint-Lambertuskerk. Rond 1900 gebouwd, mogelijk met financiële steun van S.C.J. Heerma van Voss. Het gebouw, met een atelier annex bedrijfsruimte, is een gemeentelijk monument.
    10. Tekenschool en spijskokerij te Leur, Domineesgang 6. In 1935 wordt dit pand “pakhuis, voormalige spijskokerij en teekenschool” door de erfgenamen van S.C.J. Heerma van Voss verkocht. Het gebouw is een gemeentelijk monument.
    11. Voormalig P.T.T.-kantoor (postkantoor) aan het Van Bergenplein 68. Op 16 mei 1903 legde de jongste zoon van S.C.J. Heerma van Voss de eerste steen. Deze is nog steeds aanwezig in de voorgevel van het pand. S.C.J. Heerma van Voss kocht in 1902 de grond voor het nieuwe pand van de gemeente, liet het postkantoor bouwen en verhuurde het aan het Rijk. Juni
    1923 schonk hij het gebouw aan het Rijk, onder de voorwaarde dat het nog minstens 25 jaar bestemd zou blijven voor de postdienst. Het gebouw is een gemeentelijk monument.
    12. Standbeeld ‘Adriaan van Bergen’. Besluit tot oprichting op 23 dec. 1903, onthuld op 8 sept. 1904, onder leiding van S.C.J. Heerma van Voss. In 2014 werd het standbeeld op de gemeentelijke monumentenlijst geplaatst.
    13. Haven Leur. In 1909 werd de haven op kosten van S.C.J. Heerma van Voss en zijn zakenpartner H. Dolk uitgebaggerd.
    14. Borstbeeld van S.C.J. Heerma van Voss, opgesteld in het Trouwkerkje, Van Bergenplein 1. Hij ontving zijn borstbeeld op 31 aug. 1909 ter gelegenheid van het 10-jarig bestaan van de Zuid-Nederlandsche Melasse Spiritusfabriek in Bergen op Zoom. S.C.J. Heerma van Voss was mede-initiatiefnemer bij de oprichting van dit bedrijd en was van 1899 – 1919 president-commissaris. Er bestaat nog een tweede, identiek exemplaar van het borstbeeld, opgesteld in het kantoorgebouw van Cargill BV in Bergen op Zoom.
    15. Gebouw ‘Sursum Corda’ aan het Lichttorenhoofd 5. Legaat van een tante van S.C.J. Heerma van Voss aan de Hervormde Gemeente te Leur, hetgeen bekend werd op 2 mei 1912. Heerma van Voss liet er op zijn kosten een zaal aanbouwen en hij schonk f. 20.000,- voor een fonds waaruit de exploitatie bekostigd kon worden. Het gebouw werd geopend op 26 dec. 1912, bij gelegenheid van het 300-jarig bestaan van de Herv. Gemeente te Leur. In 2014 werd het gebouw (woning) op de gemeentelijke monumentenlijst geplaatst.
    16. ‘Zeep- en Glycerinefabriek De Ster’ (Zeepfabriek “De Ster”, zeepziederij) aan de Geerkade te Leur. Bij de oprichting van de fabriek in 1913 was S.C.J. Heerma van Voss commissaris van het bedrijf. De fabriek is een Rijksmonument (nr. 516665).
    17. Villa ‘Ad Pios Usus’ aan het Lichttorenhoofd 2. Eerder woonde in dit huis Ulbo Jetze Heerma van Voss, de oudste zoon van S.C.J. Heerma van Voss. Op 5 juni 1914 werd de villa door S.C.J. Heerma van Voss geschonken aan de Hervormde Gemeente van Leur. De stichting ‘Ad Pios Usus’, die deze villa in gebruik mocht nemen, had als doel: “het verschaffen van een onderdak aan de protestantse vereniging ‘Kinderzorg’ voor Noord-Brabant en Limburg”. Deze functie van de villa bleef gehandhaafd tot 1940. De villa is een Rijksmonument (nr. 516669).
    18. Rij van zes nog bestaande woningen aan het Lichttorenhoofd, nrs. 35 t/m 45. De mondelinge overlevering vermeldt dat deze gebouwd zijn in het kader van de sociale woningbouw in de tijd van S.C.J. Heerma van Voss. Hij was in 1912 actief als mede-oprichter van ‘Woningvereeniging Etten-Leur’, de voorloper van Woonstichting WEL, die in 2012 het 100-jarig bestaan vierde, met S.C.J. Heerma van Voss als boegbeeld in de campagne rond deze viering. Zeker is dat hij bij de oprichting mede-aandeelhouder was. Zeer waarschijnlijk waren de zes woningen aan het Lichttorenhoofd geen eigendom van deze eerste Woningvereniging.
    19. Watertoren, Hoevenseweg 31. Deze is gebouwd in 1924. S.C.J. Heerma van Voss was mede-inspirator om te komen tot een waterleidingnet in West-Brabant en dus ook tot deze toren, destijds eigendom van de ‘N.V. Waterleiding Maatschappij Noord West Brabant’, opgericht 21 juni 1918. In 2001 werd de watertoren een Rijksmonument (nr. 516667) en in 2014 werd de toren op de gemeentelijke monumentenlijst geplaatst.
    20. Heerma van Vossplantsoen. Op 11 nov. 1931 is dit plantsoen naar hem vernoemd, ter ere van zijn 90e verjaardag.
    21. Grafsteen van S.C.J. Heerma van Voss op de protestantse begraafplaats aan de Lange Brugstraat. Begraven op 23 oktober 1934. Het graf en de grafsteen zijn circa 1956 verplaatst van de oude Hervormde begraafplaats (naast de Groenstraat) naar de huidige locatie. Ernaast ligt het graf van zijn jongste zoon en diens vrouw.
    22. Monument “De Naald” aan de Rijsbergseweg, nabij de locatie waar op 27 juni 1909 de eerste gemotoriseerde vlucht in Nederland plaatsvond, met een Wright Flyer, met als vliegenier Charles graaf de Lambert. Vliegtuig, vliegenier en begeleiders kwamen uit Frankrijk. Het monument werd – iets vertraagd – onthuld op 11 juli 1935, ter gelegenheid van de 25-jarige herdenking van de eerste vlucht op 27 juni 1909. Aan het monument zijn drie plaquettes bevestigd. “De Naald” staat in het Graaf de Lambertplantsoen. Dit plantsoen werd aangelegd
    in 1935, bij de oprichting van het monument, en kreeg op 27 juni 2008 zijn huidige naam. Toen is ook een informatiebord bij het monument geplaatst. In 2014 werden het Graaf de Lambertplantsoen en “De Naald” op de gemeentelijke monumentenlijst geplaatst.
    23. Heerma van Vossstraat. In 1952 werd een nieuwe straat in de uitbreiding in Etten-Leur Noord vernoemd naar S.C.J. Heerma van Voss. Het oorspronkelijke straatnaambord, met een drieregelige uitleg onder de straatnaam is uit het straatbeeld verdwenen.
    24. Replica Wright Flyer (“Landmark”), schaal 1:1 op rotonde bij Vosdonk. Dit monument is “onthuld” op 18 juni 2009, ter herdenking van het feit dat 100 jaar geleden bij Etten-Leur de eerste gemotoriseerde vlucht in Nederland plaatsvond, georganiseerd en betaald door S.C.J. Heerma van Voss. Bij het monument staan twee informatieborden.
    25. Sint Paulushofje, Markt 43. Het hofje is gesticht in 1681. Het hofje zelf heeft geen relatie met S.C.J. Heerma van Voss, maar in het Hofje zijn Streekmuseum Etten+Leur en Heemkundekring “Jan uten Houte” gevestigd. Het museum heeft echter een kamer ingericht, geheel gewijd aan S.C.J. Heerma van Voss en aan de door hem georganiseerde en betaalde eerste gemotoriseerde vlucht in Nederland (27 juni 1909). De volgende twee items zijn in dit kader extra relevant. Het hofje is een Rijksmonument (nr. 15396).
    26. Gedenksteen uit 1909, in Streekmuseum Etten+Leur. Deze steen werd aan S.C.J. Heerma van Voss geschonken op 27 juni 1909, de dag van de eerste gemotoriseerde vlucht in Nederland boven de Klappenbergse Heide ten zuiden van Etten-Leur. De schenker was een vriend van hem, A.C. Degens uit Rotterdam. Via omzwervingen kwam de gedenksteen op de huidige plek en werd daar op 22 april 2016 onthuld.
    27. Borstbeeld van S.C.J. Heerma van Voss, in Streekmuseum Etten+Leur, onthuld op 11 mei 2017, ter gelegenheid van het 70-jarig bestaan van Heemkundekring “Jan uten Houte”. Het nieuwe borstbeeld is gemaakt en onthuld door Marijke Schüller.

In het kader van het thema van de Open Monumentendagen 2018 die op zaterdag 8 en zondag 9 september wordt gehouden, organiseert onze Heemkundekring een fietstocht op vrijdag 7 september.

Deze fietstocht start die middag om 13.00 uur bij de VanGoghKerk op het Raadhuisplein en leidt ons langs diverse cultuurhistorische gebouwen en plaatsen die enige relatie hebben met Sybrand Heerma van Voss. De fietstocht is uitgezet door Toon Buckens als lid van de Adviescommissie Cultuurhistorische Bebouwing.

Deze commissie organiseert ook dit jaar de Open Monumentendagen in onze gemeente.

Het thema is dit jaar ‘In Europa’. Vanwege het internationale werk dat Heerma van Voss vanuit de Leur in Europa heeft verricht is gekozen voor het thema ‘Heerma van Voss In Europa’. Tijdens de fietstocht die 35 km lang is (en kan worden ingekort tot 25 km) wordt bij de bijzondere gebouwen en plaatsen, door mensen van de Adviescommissie, verteld wat deze met Heerma van Voss gemeen hebben. We verwachten rond vijf uur weer terug in Etten te zijn!

Zowel van de route als de gebouwen zijn er beschrijvingen beschikbaar.

Leden van de Heemkundekring Jan uten Houte kunnen gratis deelnemen aan deze fietsroute. Niet leden betalen 3,00 euro voor deelname te voldoen voor vertrek. Uiteraard is er onderweg voldoende gelegenheid om een bakske te doen. Wel voor eigen rekening.

Om enig idee te hebben van het aantal deelnemers moet men zich voor 5 september aanmelden bij Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken. dan wel bij het Streekmuseum Etten+Leur tijdens openingstijden of via de telefoon 0765034244. Nieuwe leden mogen gratis hieraan deelnemen.

Op zaterdag en zondag kunnen diverse monumenten, die normaal gesloten zijn, worden bezocht. Zo is voor de laatste keer het voormalige Antoniusgesticht op de Leur te bezoeken en worden aldaar vanuit het Huysmuseum rondleidingen gegeven langs bijzondere elementen van het gebouw, zoals de isoleercellen en het Huysmuseum zelf. Dit is echt de laatste keer dat men dit bijzondere monument kan bezoeken. Volgend jaar gaat het pand op de schop en wordt het heringericht. Voormalig woonhuis Heerma van Voss

Ook zijn het voormalige woonhuis van Heerma van Voss aan de Korte Brugstraat 70, de Zeepziederij ‘De Ster’ en Molen ‘De Lelie’ aan de Leurse haven, het graf van Heerma van Voss op de Leur en zijn voormalige suikerfabriek op de Zwartenberg te bezoeken.

Ook in Etten zijn diverse gebouwen, die enige relatie met Heerma van Voss hebben, te bezoeken die dagen. Zoals de Toren van de VanGoghKerk en de tentoonstelling van de ‘Eerste gemotoriseerde Vlucht boven Nederland’ in Het Streekmuseum Etten+Leur. De laatste gratis op vertoon van de museumjaarkaart en/of de lidmaatschapskaart van de Heemkundekring.

Een unieke gelegenheid om onder deskundige begeleiding Etten-Leurse monumenten te bezoeken.

 

Samenstelling: Arie de Bruin, 27 april 2018

In de 19e eeuw, toen nog niet over Europa als economische eenheid werd gesproken, woonde en werkte in Etten-Leur al een echte Europeaan. Met hem was de gemeente Etten en Leur toen al aanwezig in Europa. Hij kan met recht dé Europeaan van Etten-Leur genoemd worden.

Het was S.C.J. Heerma van Voss, van 1869 tot 1919 actief in de suikerindustrie, die zich in zijn denken, werken en reizen niet door de Nederlandse grenzen liet beperken.
Vooral met betrekking tot zijn suikerfabriek in polder ‘Zwartenberg’ keek hij over de grenzen. Hij deed zaken in het buitenland en reisde naar het buitenland. Dit laatste deed hij een enkele keer ook voor zijn plezier: hij ging op vakantie.

Hierna volgen feiten ter onderbouwing van het voorgaande.   

Suiker
1869 Twee buitenlandse aandeelhouders (Dtsl. en België) voor de suikerfabriek.
Technische installaties gekocht bij François Dorzée, Bousse in België.
Inkoop hulpmiddelen in St. Quentin.

Bij eerste twee campagnes (1870/1871 en 1871/1872) hulp van Belgische mecaniciens. 

S.C.J. Heerma van Voss vanaf 1870 betrokken bij internationale wet- en regelgeving en Internationale Suikerconventies, waar Europese landen met suikerproductie met elkaar afspraken maakten. 

Rond 1875 is Engeland de grootste suikerconsument ter wereld en voor Nederland een belangrijk exportland. 

Heerma van Voss was zo deskundig op suikergebied, dat hij in de voor de suikerindustrie roemruchte periode 1875-1900 op verzoek de internationale suikercongressen bijwoonde te Parijs en Maagdenburg. Legendarisch is het verhaal, dat Heerma van Voss ooit, tijdens een internationaal suikercongres de aanwezigen verbaasde door zijn scherpzinnige, voor de vuist weg in het Frans uitgesproken redevoering. 

In de derde campagne 1872/1873 werd een extern deskundige, de 22-jarige Belgische ingenieur  Vandervelde uit Termonde, met de dagelijkse leiding belast. 

Na 1891/92 zocht Heerma van Voss een chef-scheikundige (tevens bedrijfsleider). Zoon Ulbo Jetze zocht tijdens zijn stage in een suikerfabriek in Braunschweig (Duitsland) vergeefs naar een geschikte kandidaat. 

Feestmaaltijd 26 januari 1900
In 1900 vierde de “Erkende Vereeniging” haar 25-jarig bestaan met een feest in ’s-Gravenhage. Op dit feest waren alle politieke partijen uit de Eerste en Tweede Kamer vertegenwoordigd, evenals de besturen van de beetwortelsuikerindustrieën uit België, Frankrijk en Duitsland en vele vooraanstaande Nederlandse industriëlen uit aanverwante industrieën.

Om aan de steeds grotere verwerkingscapaciteit van de fabrieken te blijven voldoen, gingen de suikerfabrikanten de bieten van steeds verder weg halen. In 1910/1911 werden te Leur voor het eerst bieten uit Duitsland verwerkt. Ze waren duur, maar het suikergehalte was hoger. Het resultaat was bevredigend en besloten werd de jaarlijkse toename van bieten niet meer in Nederland te kopen.

Op 24 september 1912 stuurden de besturende vennoten een streng geheime circulaire naar de aandeelhouders. Deze dienden het stuk ondertekend naar Leur te retourneren. Ze machtigden hiermee vader en zonen Van Voss om conform de begeleidende brief verder te onderhandelen met een buitenlandse groep (The Anglo-Dutch Sugar Corporation), over de verkoop van de fabriek.

1894 Naar Antwerpen

In 1894 ging Heerma van Voss met zijn personeel een dag naar de Wereldtentoonstelling in Antwerpen.

1904 Standbeeld Adriaan van Bergen

Om het feest, dat bij de onthulling van het standbeeld van Adriaan van Bergen behoorde, extra luister te geven, wilde Heerma van Voss een ballon laten opstijgen. Hij deed een poging om de in die tijd beroemde Duitse ballonvaartster Käthchen Paulus te engageren. Zij was te duur.

Reizen naar het buitenland

In 1874 en 1889 was hij in Parijs.

In 1907 maakte Heerma van Voss een reis naar Italië.

Begin 1910 maakte hij een reis naar Noord-Afrika (Tunis en Algiers). Mogelijk ging hij per trein naar Marseille en vervolgens per boot. In april keerde hij weer terug.

Van deze reis is een fotoalbum bewaard gebleven.

Op 22 juni 1911 was Heerma van Voss in Londen.

1909 Eerste vlucht
Begin 1909: zoektocht naar iemand die met een Wright toestel zou kunnen vliegen. Hij informeert bij een Belgische vriend en gaat zelf in België kijken naar de vorderingen. Het wordt niets.
Dan oriënteert hij zich op de mogelijkheden van Franse vliegers. Dit wordt een succes, met dank aan twee impresario’s die actief zijn in Frankrijk. In de week vóór 27 juni 1909 komen per trein vanuit Frankrijk: het vliegtuig, vliegenier De Lambert, technici en andere begeleiders. De mannen overnachten in Leur.

O.a. 1909 Postkantoor en telegrammen
Dankzij het postkantoor kon Heerma van Voss snel internationaal communiceren. Een voorbeeld: Op 23 april 1909 stuurt Heerma van Voss een telegram naar de beroemde Wilbur Wright in Rome. De inhoud is helaas niet bekend.

1909 Kunst
S.C.J. Heerma van Voss kreeg in 1909 een bronzen beeld, “Le Travail” (“het handwerk”) cadeau. Maker: Eug. Marioton, Frans beeldhouwer.

1914 Belgische vluchtelingen
Mobilisatie 1914. Zijn eigen woonhuis aan de Korte Brugstraat stelde hij beschikbaar voor vluchtelingen uit België (vanaf 7 oktober 1914) en richtte aldaar ook de soldatenkantine in. Hij nam het initiatief voor een Leurse afdeling van het Rode Kruis, die op zijn kosten van alle benodigde hulpmiddelen werd voorzien. In 1917 is hem hiervoor het Kruis van Verdienste van het Nederlandse Rode Kruis toegekend.

1915 Stuurt zoon Antonie Johan naar Duitsland (tijdens oorlog)
In juni 1915, tijdens de Grote Oorlog (eerste Wereldoorlog), reisde zoon Alexander Johan naar Duitsland. Het zal nodig geweest zijn voor de suikerfabriek.

  






Graag nodigen wij u uit voor De Bernardusdagen in West-Brabant.
Voor de tweede maal wordt dit evenement georganiseerd:
op 4 zondagen 5 exposities in 4 dorpen (Oud Gastel, Hoeven, Oudenbosch en Wouw).
Tijdens de Bernardusdagen is in de kerk van ieder dorp, en in de kapel van Bovendonk, een tentoonstelling ingericht.
Objecten die aan de historische band tussen de kerk en de Bernardusabdij
(Hemiksem/Bornem) herinneren, worden uitgelicht en beschreven.

De toegang is gratis.
Bekijk alle informatie op www.bernardusdagen.nl